Rola Rady Działalności Pożytku Publicznego w kształtowaniu polskiego dialogu obywatelskiego i demokracji uczestniczącej

Podczas inauguracyjnego posiedzenia Rady Działalności Pożytku Publicznego, prof. Ewa Leś z Instytutu Polityki Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego wygłosiła wykład na temat roli Rady Działalności Pożytku Publicznego w kształtowaniu polskiego dialogu obywatelskiego i demokracji uczestniczącej. Poniżej prezentujemy fragment, a w pliku do pobrania - cały wykład, w którym poruszono także inne kwestie związane z Ustawą o działalności pożytku publicznego.

(...) Dialog obywatelski jest w systemie demokracji parlamentarnej jednym z ważnych instrumentów kształtowania ładu socjalnego i promowania demokracji partycypacyjnej, podobnie jak dialog społeczny jest w strukturze gospodarki rynkowej "zarówno podstawą konfrontacji interesów różnych grup społecznych, jak również negocjowania rozwiązań na zasadzie konsensusu społecznego" . Dialog obywatelski stwarza szansę organizacjom obywatelskim w Polsce ulokowanym dotąd najczęściej na parapublicznych peryferiach infrastruktury państwa odgrywać istotniejszą rolę w sferze podstawowych pięciu funkcji, jakie przypisuje się zorganizowanemu społeczeństwu obywatelskiemu, tj. funkcję usług, funkcję innowacyjną, rolę w zakresie rzecznictwa obywatelskiego (citizen advocacy) i funkcję rzecznictwa politycznego (policy advocacy), a także funkcję ekspresyjną oraz rolę w sferze demokratycznej socjalizacji i rolę wspólnototwórczą.

(...) Dialog obywatelski i jego znaczenie w procesie podejmowania decyzji społeczno-gospodarczych nabiera w UE coraz większego znaczenia. Dialog obywatelski i demokracja uczestnicząca stają się nieodzownym uzupełnieniem demokracji parlamentarnej i dialogu społecznego. Także w Polsce dialog obywatelski ma dziś rolę nie do przecenienia. Podobnie jak w państwach rozwiniętej demokracji doświadczany obecnie przez społeczeństwo polskie kryzys tradycyjnych form politycznej partycypacji, jak udział w wyborach, przynależność partyjna i związkowa sprawiają, że zasada demokracji uczestniczącej staje się niezbędnym kołem ratunkowym demokracji.

Można wskazać na kilka konieczności, które uzasadniają potrzebę rozwoju dialogu obywatelskiego w Polsce jako komplementarnego do dialogu społecznego:

1. Rada Działalności Pożytku Publicznego powinna zgodnie ze swoim mandatem obejmującym w przewadze sferę usług socjalnych zająć stanowisko w sprawach modelu ustroju społecznego III RP i konsekwentnie zabiegać o jego realizację. W tym zwłaszcza o promowanie, wprowadzenie do odpowiednich aktów prawnych i monitorowanie realizacji społecznych celów rozwoju. Nie można bowiem dziś mówić wyłącznie o racjonalizacji wydatków publicznych i oszczędnościach socjalnych, o cięciu biedy. Nowoczesne państwo europejskie, a do takiego przecież aspirujemy, ma także niezbywalne obowiązki w zakresie ochrony socjalnej swoich obywateli. Ma to szczególne znaczenie dziś w Polsce, kiedy funkcje państwa w sferze społecznej wobec grup najsłabszych obywateli są niejednokrotnie nie realizowane w ogóle, bądź realizowane szczątkowo. Tymczasem w sytuacji nadal masowego polskiego bezrobocia model państwa pracy, za którym optują ostatnio niektórzy eksperci problematyki społecznej jest przedwczesny. Należy stworzyć koncepcję podstawowych praw socjalnych bez względu na pozycję na rynku pracy. Temu powinno służyć usilne promowanie przez Radę podstawowych praw społecznych i ekonomicznych, zasady zwartości (cohesion) ekonomicznej, społecznej i terytorialnej, solidaryzmu społecznego i standardów ochrony socjalnej, a nie jedynie ekonomicznych celów rozwoju.

2. Opiniowanie projektowanych aktów prawnych dotyczących regulacji sfery socjalnej, w tym zwłaszcza projektu ustawy o pomocy społecznej wraz z wprowadzeniem propozycji zapisów poszczególnych artykułów, w tym zwłaszcza korekty art. 2 ust.1. projektu i powrót do zapisu z obowiązującej ustawy o pomocy społecznej Art. 1.1. w brzmieniu :"Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa" ( a nie, jak w obecnym projekcie Art. 2.1. "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej"), wprowadzenie instytucji readaptacji społeczno-ekonomicznej, w tym zatrudnienia socjalnego jako integralnego elementu aktywnej polityki pomocy społecznej. I bardziej generalnie odniesienie do całego projektu ustawy o pomocy społecznej, którego uchwalenie wraz z ustawą o świadczeniach rodziny oraz ustawą o zatrudnieniu socjalnym i projektem ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ma kapitalne znaczenie dla kształtowania poziomu życia najuboższych grup społecznych w Polsce. Rada winna wnikliwie zapoznać się na najbliższych posiedzeniach z w/w aktami prawnymi oraz zadbać o wprowadzenie odpowiednich uzupełnień i poprawek. Należy to uczynić po to, aby uniknąć niepewności co do ostatecznych sformułowań w tekście projektów.

3. Monitorowanie wdrażania ustawy o pożytku publicznym i o wolontariacie, w tym zwłaszcza przebiegu realizacji czterech podstawowych form współpracy między organami administracji publicznej i NGOs (art. 5):
1. zlecania NGOs zadań publicznych,
2. wzajemnego informowania się o planowanych kierunkach działalności i współdziałanie w celu ich zharmonizowania,
3. konsultowania z NGOs aktów normatywnych odpowiednio do zakresu ich działania,
4. tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym.

4. Monitorowanie zlecania zadań organizacjom obywatelskim w celu zapobieżenia negatywnemu wpływowi programów publicznych na powstawanie zjawiska tzw. izomorfizmu instytucjonalnego w wyniku narzucania modeli organizacyjnych i standardów działania, np. w zakresie sprawozdawczości i ocen działalności, jakie obowiązują w instytucjach szerszego zasięgu, np., instytucjach rządowych i samorządowych.

5. Organizowanie spotkań, kampanii i konferencji nt. roli socjalnych organizacji obywatelskich w Polsce i ich współpracy z instytucjami publicznymi.

6. Działania wzmacniające socjalne organizacje obywatelskie.

7. Prowadzenie systematycznych konsultacji ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim, w tym z organizacjami obywatelskimi, które wyraziły gotowość uczestnictwa w pracach RDPP.

Zawarte w art. 5 ust.1 ustawy o pożytku publicznym i o wolontariacie zasady dialogu obywatelskiego ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim (formy współpracy) winny zostać uzupełnione o metody monitorowania i kontroli realizacji dialogu obywatelskiego w postaci powołania grup roboczych, które dokonywałyby okresowej , np. półrocznej analizy realizacji poszczególnych zasad współpracy i wypracowywały propozycje skutecznych rozwiązań.

(...) Równocześnie dialog obywatelski nie może być wykorzystywany do amortyzowania nierozwiązanych problemów społecznych w strukturach organizacji pozarządowych, ani też nie może być traktowany jako społeczno-polityczna strefa buforowa. Nie może służyć jako alternatywny mechanizm społecznej koordynacji i nie zwalnia rządu od odpowiedzialności politycznej za całość ładu społecznego.

Niewątpliwie zinstytucjonalizowana struktura dialogu obywatelskiego w formie Rady Działalności Pożytku Publicznego stwarza większą gwarancję efektywności formułowania zarówno celów rozwoju społecznego jak i jego monitorowania. Rozpoczynająca dziś pracę Rada Działalności Pożytku Publicznego otwiera zatem nowy i ważny etap w demokratyzacji życia publicznego w III RP. Niech jej prace zaowocują konkretnymi rozwiązaniami sprzyjającymi osiągnięciu wyższego poziomu ładu społecznego i poprawie poziomu życia polskich obywateli.

****************
Skróty i wytłuszczenia pochodzą od redakcji ngo.pl.