pozytek.ngo.pl

• skomentuj
• poleć tę stronę
• wersja do druku

Wspieranie organizacji, jako zadanie własne samorządu

Jedną z zasadniczych, choć wydaje się, że jeszcze niedocenianią, zmianę wnoszą art. 2 oraz art. 10 ustawy nowelizującej. Rozszerzają one bowiem w Ustawie o samorządzie gminnym oraz Ustawie o samorządzie powiatowym dotychczasowe zadanie własne gminy i powiatu „współpraca z organizacjami pozarządowymi“ o wspieranie organizacji pozarządowych podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3. Znaczenie tego zapisu warto czytać w kontekście innych zmian nowelizacji – m.in. tworzenia jednostek wspierających działalność organizacji lub zlecania prowadzenia takich jednostek organizacjom, czy też udzielania pożyczek, poręczeń i gwarancji.

Formy współpracy z organizacjami pozarządowymi

Formy współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, które dotychczas wskazywała ustawa – nadal w niej pozostały. Do tych form zaliczamy zatem:

• zlecanie zadań publicznych;
• wzajemne informowanie się o kierunkach prowadzonych działań;
• konsultowanie projektów aktów normatywnych;
• tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym.

Art. 5 ust. 1, wprowadzający te formy współpracy, został w noweli rozszerzony o następujące punkty:

• umowa o wykonanie inicjatywy lokalnej;
• umowy partnerstwa określone w Ustawie o prowadzeniu polityki rozwoju.

O ile pierwsza nowo wprowadzona forma współpracy została opisana w noweli Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (napiszemy o niej w kolejnym odcinku), o tyle warto wyjaśnić tę drugą formę. Otóż, umowa partnerstwa zawierana jest w przypadku realizacji zadań partnerskich między samorządem a organizacją pozarządową – obecnie głównie w obszarze wspólnych projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej.

Warto podkreślić, że katalog form współpracy wskazany w noweli ustawy nie jest katalogiem zamkniętym.

Formy współpracy wymienione w art. 5 ust. 1 to nie wszystkie nowości. Nowela ustawy wprowadza bowiem następujące nowe mechanizmy:

• tworzenie i prowadzenie jednostek, których celem jest działalność na rzecz organizacji pozarządowych i podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 (taką jednostkę na zlecenie jednostki administracji publicznej może także prowadzić organizacja);
• gmina, powiat lub województwo może udzielać pożyczek, poręczeń i gwarancji organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 na realizację zadań ze sfery pożytku publicznego;
• tworzenie wieloletnich programów współpracy;
• funkcjonowanie Rady Działalności Pożytku Publicznego na szczeblu gminnym, powiatowym lub wojewódzkim.

Nowym obowiązkiem organów stanowiących (rad gmin, powiatów, sejmików wojewódzkich) jest przyjęcie w drodze uchwały szczegółowego sposobu konsultowania z radami działalności pożytku publicznego lub organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji.

Zmiany w programach współpracy

Zasadnicze zmiany zostały wprowadzone w obszarze programów współpracy. Przypomnijmy, że do tej pory kwestię przyjmowania rocznych programów współpracy regulował jeden ustęp w art. 5: „3. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego uchwala roczny program współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3“. Nowela wprowadza dwa nowe artykuły (art. 5a i art. 5b) regulujące sposób i termin przygotowywania programów współpracy, a także jego zakres. Roczne programy współpracy nadal pozostały obowiązkowymi dla samorządów. Fakultatywnie wprowadzono programy wieloletnie (na okres 5 lat), a także wskazano możliwość na tworzenie takich programów podmiotom administracji rządowej.

Przepisy wprowadzają obowiązek uchwalenia programu współpracy nie później niż do 30 listopada poprzedzającego okres jego obowiązywania. Zaś do 30 kwietnia każdego roku organ wykonawczy (wójt, burmistrz, prezydent, starosta, zarząd województwa) zobowiązany został do przedstawienia organowi stanowiącemu sprawozdania z realizacji programu za rok poprzedni (organy administracji rządowej publikują sprawozdanie w Biuletynie Informacji Publicznej).

Nowela ustawy określa, co powinno znaleźć się w programie współpracy. W szczególności jest to:

1) cel główny i cele szczegółowe programu;

2) zasady współpracy;

3) zakres przedmiotowy;

4) formy współpracy, o których mowa w art. 5 ust. 2;

5) priorytetowe zadania publiczne;

6) okres realizacji programu;

7) sposób realizacji programu;

8) wysokość środków przeznaczanych na realizację programu;

9) sposób oceny realizacji programu;

10) informację o sposobie tworzenia programu oraz o przebiegu konsultacji;

11) tryb powoływania i zasady działania komisji konkursowych do opiniowania ofert w otwartych konkursach ofert.

Nowela nakłada na samorząd oraz organy administracji rządowej obowiązek konsultowania programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust 3.

Mimo że zgodnie z postulatami organizacji, nowela wprowadza ścisłe terminy uchwalania programów współpracy, niejasności budzi podany termin. Zwłaszcza w kontekście wymogu wskazywania w programie współpracy wysokości środków przeznaczonych na jego realizację (projekt budżetu składany jest najpóźniej do 15 listopada – potem toczą się prace nad nim w radzie lub sejmiku, a przyjęcie programu współpracy nastąpić ma do 30 listopada).

Zmiany w procedurach zlecania zadań

Nowela ustawy zmienia procedury zlecania zadań publicznych. Zlecanie zadania nadal odbywa się w dwóch formach:

• powierzenia (z przekazaniem finansowania na realizację zadania),
• wspierania (z przekazaniem dofinansowania na realizację zadania).

Nowela rozciąga tryb Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na zadania realizowane na podstawie innych ustaw:

• o pomocy społecznej (z pominięciem: ustalania uprawnień do świadczeń, w tym przeprowadzania rodzinnych wywiadów środowiskowych; opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne; wypłaty świadczeń pieniężnych; prowadzenie całodobowej placówki opiekuńczo-wychowawczej utworzonej przed dniem 1 stycznia 2005 r);
• o promocji zatrudnienia i instrumentach rynku pracy (z pominięciem spraw podlegających rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej oraz wydatkowania i gospodarowania środkami Funduszu Pracy);
• o przeciwdziałaniu narkomanii;
• o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Podstawowym trybem zlecania realizacji zadań publicznych organizacjom pozarządowym i podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 pozostaje otwarty konkurs ofert. Zlecenie realizacji zadania może odbywać się w innym trybie przewidzianym w odrębnych przepisach. Wybór trybu musi zapewniać wysoką jakość wykonania zadania.

Nowy sposobem przekazywania środków na realizację zadania publicznego przez organizację pozarządową lub podmiot wymieniony w art. 3 ust. 3 jest tzw. tryb małych zleceń. Tryb ten został wprowadzony na wniosek zarówno strony pozarządowej, jak i samorządowej. O tym trybie szczegółowo piszemy w dalszej części opracowania.

Otwarty konkurs ofert

Jedną z najważniejszych zmian w otwartym konkursie ofert jest zawężenie podmiotowe. Do tej pory w otwartym konkursie mogły brać udział zarówno organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, spółdzielnie socjalne jak również jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowane. Nowela wyrzuca poza katalog podmiotów uprawnionych do startowania w konkursie jednostki publiczne. Oznacza to, że w otwartych konkursach ofert będą mogły startować wyłącznie organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 (w tym spółdzielnie socjalne).

Kolejne istotne zmiany to:

• skrócenie minimalnego okresu na zbieranie ofert: do 21 dni (z 30 dni);
• brak obowiązku publikowania ogłoszeń o otwartym konkursie ofert w prasie (obecnie obowiązek taki dotyczy zamieszczenia oferty w BIP, na stronie internetowej organu ogłaszającego konkurs oraz na tablicy ogłoszeń w siedzibie tego organu);
• obowiązek powołania komisji konkursowych;
• możliwość ogłoszenia ptwartego konkursu ofert na podstawie projektu uchwały budżetowej;
• możliwość unieważnienia konkursu (jeżeli nie wpłynie żadna oferta lub żadna z ofert nie spełni wymagań określonych w ogłoszeniu konkursowym);
• zapis o tym, że każdy może żądać uzasadnienia wyboru lub odrzucenia oferty;
• możliwość zlecenia przeprowadzenia konkursu organizacji pozarządowej;
• możliwość złożenia przez organizacje oferty wspólnej (dwie lub więcej organizacji).

Zmieniony został także zakres informacji przedstawianych przez organizację w ofercie. W poprzednim brzmieniu ustawy organizacja zobowiązana była do przedstawienia wysokości pozyskanych środków finansowych pochodzących z innych źródeł. Obecnie wymagane będzie przedstawienie wysokości planowanych środków finansowych z innych źródeł.

Rozszerzony został katalog kryteriów, jakie przy rozpatrywaniu ofert bierze pod uwagę organ administracji publicznej. Organ przy rozpatrywaniu ofert dodatkowo:

• ocenia proponowaną jakość wykonania zadania i kwalifikacje osób, przy udziale których organizacja pozarządowa lub podmioty określone w art. 3 ust. 3 będą realizować zadanie publiczne;
• uwzględnia planowany przez organizację pozarządową lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 udział środków finansowych własnych lub środków pochodzących z innych źródeł na realizację zadania publicznego (wyłącznie w przypadku wspierania realizacji zadania);
• uwzględnia planowany przez organizację pozarządową lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, wkład rzeczowy, osobowy, w tym świadczenia wolontariuszy i pracę społeczną członków;
• uwzględnia analizę i ocenę realizacji zleconych zadań publicznych w przypadku organizacji pozarządowej lub podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, które w latach poprzednich realizowały zlecone zadania publiczne, biorąc pod uwagę rzetelność i terminowość oraz sposób rozliczenia otrzymanych na ten cel środków.

Szczególnie istotne wydaje się dodanie przy rozpatrywaniu ofert wkładu rzeczowego i osobowego – w tym świadczeń wolontariuszy oraz pracę społeczną członków (w przypadku stowarzyszeń). To szczególny element działalności organizacji, który często w sposób zasadniczy odróżnia go od innych sektorów.

Ważnym elementem jest również wskazanie, że ocena zasobów finansowych organizacji dokonywana jest wyłącznie w przypadku powierzenia realizacji zadania. Zdarzały się bowiem przypadki, że organy administracji publicznej – mimo że zadanie jest finansowane w całości – oczekiwały od organizacji ponoszenia części kosztów. W takim przypadku nie jest to powierzenie, lecz wspieranie realizacji zadania.

Komisje konkursowe

Nowością w noweli ustawy jest obowiązek powoływania komisji konkursowych. Ta dobra praktyka wielu samorządów została wprowadzona jako obligatoryjny element konkursów ofert.

W skład komisji wchodzą przedstawiciele organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego lub organu administracji rządowej – ogłaszającej konkurs. Obowiązkowo w komisji zasiadają reprezentanci organizacji pozarządowych. W przypadku reprezentantów organizacji – nie mogą oni pochodzić z organizacji, których oferty zostały złożone w konkursie.

Z głosem doradczym w pracach komisji mogą brać udział osoby posiadające specjalistyczną wiedzę w dziedzinie, w jakiej organizowany jest konkurs.

Do członków komisji stosuje się przepisy Kodeksu Postępowania Administracyjnego, dotyczące wyłączenia pracownika – ma to zapobiegać konfliktowi interesów.

Zgodnie z ustawą komisja konkursowa ma za zadanie opiniowanie ofert. Jej decyzja nie jest zatem wiążąca dla organu administracji publicznej.

Ogłoszenie wyników konkursu

Ustawa wprowadza także obowiązek ogłoszenia wyników konkursu. Wyniki te powinny być zamieszczone w BIP, na stronie urzędu oraz na tablicy ogłoszeń. Określony został minimalny zakres informacji, jakie podawane są w wynikach konkursu ofert:

• nazwa oferenta;
• nazwa zadania publicznego;
• wysokość przyznanych środków publicznych.

Wyniki otwartego konkursu ogłasza się niezwłocznie po rozstrzygnięciu konkursu.

Oferta wspólna na realizację zadania publicznego

Zgodnie z zapisami noweli dwie lub więcej organizacji może złożyć ofertę wspólną na realizację zadania publicznego. Taka oferta oprócz standardowych wymagań wskazywać powinna: jakie działania będą wykonywać poszczególne organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 oraz sposób reprezentacji podmiotów wobec organu administracji publicznej.

Na etapie konkursu nie ma potrzeby składania umowy, jaką zawarły między sobą organizacje. Taka umowa, określająca zakres ich świadczeń, składających się na realizację zadania, załączana jest dopiero do umowy na realizację zadania.

Odpowiedzialność za zobowiązania wynikające z umowy zawartej z organem administracji publicznej wszystkie organizacje będące stroną umowy ponoszą solidarnie.

Umowa na realizację zadania

Po ogłoszeniu wyników konkursu organ administracji publicznej jest zobowiązany bez zbędnej zwłoki przystąpić do podpisania umowy z wybranym oferentem. Umowa taka może być podpisana na czas realizacji zadania lub na czas określony – nie dłuższy jednak niż 5 lat.

W ustawie podtrzymano zapis, mówiący o tym, że zadanie nie może być realizowane przez inny podmiot. Wprowadzono jednak nowy mechanizm, który umożliwia organizacjom zlecanie realizacji zadania, na które zawarły umowę z organem administracji publicznej. Takie zlecenie jest możliwe o ile zapewniona zostanie jawność i uczciwa konkurencja. Zlecenie jest możliwe wyłącznie organizacjom pozarządowym lub podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3, które nie są stronami umowy.

Ważne – nowe wzory

W związku ze zmianami w ustawie wprowadzone zostaną nowe wzory rozporządzeń:

• wzór oferty na realizację zadania
• ramowy wzór umowy na realizację zadania
• wzór sprawozdania z realizacji zadania publicznego.

Obecnie wzory te znajdują się na etapie prac rządowych.

Tryb małych zleceń

Nowy artykuł 19a wprowadza inny tryb zlecania zadań do realizacji organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3. To tzw. tryb uproszczony lub tryb małych zlezeń. W przeciwieństwie do otwartego konkursu tryb ten uruchamiany jest na wniosek organizacji pozarządowej lub podmiotu wymienonego w art. 3 ust. 3, a nie z inicjatywy organu administracji publicznej.

Tryb ten umożliwia zlecenie zadania z pominięciem trybu otwartego konkursu.

Organizacja składa wniosek do organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego. Zadanie musi spełniać następujące warunki:

• dotyczyć musi zadania o charakterze lokalnym lub regionalnym;
• wysokość dofinansowania lub finansowania nie może przekroczyć 10 tys. zł;
• zadanie musi być zrealizowane w terminie nie dłuższym niż 90 dni.

Organ, uznając celowość realizacji zadania, zleca je po przedstawieniu przez organizację oferty zgodnie ze wzorem.

Po złożeniu oferty przez organizację - w ciągu 7 dni roboczych oferta zamieszczana jest w BIP, w siedzibie organu w miejscu przeznaczonym na zamieszczanie ogłoszeń oraz na stronie internetowej tego organu. W ciągu 7 dni roboczych od zamieszczenia każdy ma możliwość zgłoszenia uwag do oferty.

Po upływie tego terminu i po rozpatrzeniu uwag organ niezwłocznie zawiera z organizacją umowę na realizację zadania.

Wprowadzone zostały dwa dodatkowe ograniczenia dla tak zlecanych zadań:

• łączna kwota środków przekazanych w tym trybie dla jednej organizacji nie może w danym roku kalendarzowym przekraczać kwoty 20 tys zł;
• wysokość środków przyznanych przez organ wykonawczy w tym trybie nie może przekroczyć 20% dotacji planowanych w roku budżetowym na realizację zadań przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3.